Opis wyglądu Występowanie Odżywianie Rozmnażanie Znaczenie gospodarcze Ochrona Ciekawostki Nazwy w językach obcych
Niegładzica to gatunek morskiej ryby flądrokształtnej z rodziny flądrowatych (Pleuronectidae). Występuje w zimnych wodach północnego Oceanu Atlantyckiego oraz w przyległych obszarach arktycznych, zasiedlając głównie miękkie, piaszczyste lub muliste dno na znacznych głębokościach.
Jest to ryba o spłaszczonym bocznie, smukłym ciele, która prowadzi przydenny (demersalny) tryb życia. Osiąga przeciętnie około 30–50 cm (max. 82,6 cm) długości ciała i max. 6,4 kg wagi. Charakteryzuje się powolnym tempem wzrostu i długowiecznością – osobniki tego gatunku mogą żyć nawet do 30 lat. Niegładzica jest drapieżnikiem polującym na drobne bezkręgowce oraz małe ryby i odgrywa istotną rolę w rybołówstwie komercyjnym północnego Atlantyku.
| Domena: | eukarionty |
| Królestwo: | zwierzęta |
| Typ: | strunowce |
| Podtyp: | kręgowce |
| Gromada: | promieniopłetwe |
| Rząd: | flądrokształtne |
| Rodzina: | flądrowate |
| Rodzaj: | Hippoglossoides |
| Gatunek: | Hippoglossoides platessoides |
Niegładzica posiada owalne, silnie spłaszczone bocznie i stosunkowo smukłe ciało w porównaniu do innych przedstawicieli flądrowatych. Obydwa oczy znajdują się po prawej (ocznej) stronie ciała, która jest ubarwiona na kolor brunatnoszary lub czerwonobrązowy, niekiedy z nieregularnie rozłożonymi ciemnymi cętkami o różnej wielkości. Strona ślepa (lewa) jest biała lub jasna. Skóra pokryta jest drobnymi, szorstkimi w dotyku łuskami ktenoidalnymi na stronie ocznej (na stronie ślepej łuski mogą być cykloidalne lub ktenoidalne).
Głowa jest stosunkowo mała, lecz otwór gębowy jest duży i skośny, a dolna szczęka lekko wystaje do przodu. Szczęki wyposażone są w drobne zęby. Linia boczna jest wyraźnie zaznaczona i niemal całkowicie prosta, biegnąca wzdłuż środka ciała. Płetwa grzbietowa rozpoczyna się tuż nad lewym okiem i składa się z 76 do 101 miękkich promieni. Płetwa odbytowa liczy od 60 do 79 miękkich promieni i jest poprzedzona małym kolcem. Płetwa ogonowa jest zaokrąglona lub podwójnie ścięta. Niegładzica osiąga przeciętnie około 30–50 cm długości ciała, choć maksymalna odnotowana długość wynosi 82,6 cm, a maksymalna masa ciała to 6,4 kg. Samice rosną szybciej i osiągają większe rozmiary niż samce.
Orientacyjna mapa występowania gatunku ryby: Niegładzica (łac. Hippoglossoides platessoides)
Gatunek ten zamieszkuje północny Ocean Atlantycki oraz Ocean Arktyczny. Wyróżnia się dwa główne podgatunki o odmiennych zasięgach geograficznych:
Niegładzica preferuje zimne wody o temperaturze przydennej w zakresie od -0,5 do 2,5 °C. Przebywa na głębokościach od 10 do nawet 3000 metrów, choć najliczniej występuje w przedziale głębokości od 90 do 250 metrów (osobniki młodociane zazwyczaj wybierają płytsze obszary niż dorosłe). Preferuje miękkie dno pokryte piaskiem, mułem lub drobnym żwirem, w którym potrafi się częściowo zakopywać.
Niegładzica jest drapieżnikiem i oportunistycznym konsumentem bentosowym. Dieta młodych osobników składa się głównie z zooplanktonu oraz drobnych skorupiaków. Dorosłe ryby żerują przede wszystkim na przydennych bezkręgowcach. Główny składnik ich pożywienia stanowią szkarłupnie (wężowidła, jeżowce, sand dollars), pierścienice (wieloszczety), skorupiaki (krewetki, obunogi) oraz mięczaki (małże). Starsze i większe osobniki okazjonalnie polują również na małe ryby denne, w tym na mniejsze płastugi i dobijaki. Choć większość czasu spędzają na dnie, nocą potrafią migrować pionowo w toń wodną w pościgu za ofiarami.
Jest to gatunek jajorodny, odbywający tarło porcyjne (batch spawner). Sezon rozrodczy zależy od szerokości geograficznej i temperatury wody; na południowych krańcach zasięgu tarło rozpoczyna się wcześniej (od stycznia do marca), podczas gdy na północy trwa od wiosny do wczesnego lata (od kwietnia do czerwca). Tarło odbywa się w pobliżu dna oceanicznego. Samica składa od kilkudziesięciu tysięcy do kilkuset tysięcy jaj, które po zapłodnieniu unoszą się ku powierzchni.
Zarówno ikra, jak i larwy prowadzą pelagiczny tryb życia w przypowierzchniowych warstwach wody. Larwy po wykluciu mają symetryczną budowę ciała z oczami po obu stronach głowy. W miarę wzrostu, gdy osiągają długość około 2–3 cm, przechodzą metamorfozę – lewe oko przemieszcza się na prawą stronę głowy, ciało ulega spłaszczeniu, a młode ryby opadają na dno i przechodzą na bentosowy tryb życia. Dojrzałość płciową ryby te osiągają w zależności od regionu: w cieplejszych wodach południowych po 2–3 latach, natomiast w zimnych rejonach północnych dopiero po 7 do 10 latach.
Niegładzica ma duże znaczenie handlowe, zwłaszcza w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych oraz w krajach Europy Północnej, chociaż możną ją również kupić w Polsce - np. w postaci filetów w sieci sklepów Lidl. Poławiana jest głównie przy użyciu włoków dennych jako cel ukierunkowany lub jako przyłów przy połowach innych ryb dennych (np. dorsza).
Jej mięso jest białe, delikatne, łagodne w smaku i ma dość niską zawartość tłuszczu, choć bywa określane jako nieco wodniste. Na rynku sprzedawana jest najczęściej w postaci świeżych lub mrożonych filetów. Może być przyrządzana na wiele sposobów: smażona, pieczona, gotowana na parze lub duszona. Część połowów o mniejszej wartości handlowej jest przetwarzana na mączkę rybną.
Według Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych publikowanej przez IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody), niegładzica (Hippoglossoides platessoides) ma status gatunku zagrożonego wyginięciem (EN - Endangered) ze względu na historyczne przełowienie i powolne tempo odbudowy populacji.
Wymiary i okresy ochronne:
Nazwa rodzajowa "Hippoglossoides" pochodzi z języka greckiego i stanowi połączenie słów "hippos" (koń), "glossa" (język) oraz przyrostka "oides" (podobny do), co dosłownie oznacza "podobny do końskiego języka".
Polska nazwa "niegładzica" odnosi się bezpośrednio do jej szorstkiej skóry, pokrytej ostrymi łuskami ktenoidalnymi, co odróżnia ją od gładkich w dotyku gatunków płastug.
W młodym wieku oczy niegładzicy są położone symetrycznie po obu stronach głowy, a dopiero w trakcie przeobrażenia jedno oko przemieszcza się na drugą stronę.
Naturalnymi wrogami niegładzicy są duże ryby drapieżne (np. dorsz, halibut, żabnica), rekiny polarne oraz foki (foka szara i foka pospolita).
Niegładzica może być żywicielem pośrednim nicienia Otostrongylus circumlitis, który jest pasożytem płuc fok, atakującym głównie osobniki w wieku poniżej 1 roku życia.
Poniżej znajdziesz nazwy gatunku ryby Niegładzica w innych językach: